چگونه یک شرکت انتاریویی، مسکن ماژولار را طوری طراحی کرد که روشن و دنج باشد – و اصلاً کسل‌کننده به نظر نرسد

به‌راحتی می‌توان ده‌ها مقاله یا ویدئوی آنلاین پیدا کرد با عناوینی مانند «چرا ساخت ماژولار در پروژه‌های تجاری موفق نبوده» یا «چرا ساختمان‌سازی ماژولار انقلابی در صنعت ساخت‌وساز ایجاد نکرده است».

«مارک ارلیش» (Mark Erlich) در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۳ در نشریه Harvard Business Review با نقل‌قولی از سال ۱۹۲۶ از «والتر گروپیوس» (Walter Gropius) شروع می‌کند که پیش‌بینی کرده بود «تحولی اساسی» به سمت «صنعتی‌سازی» در پیش است. او اشاره می‌کند که بعید است بنیان‌گذار مدرسه باهاوس فکر کرده باشد این تحول یک قرن یا بیشتر طول بکشد. در هر یک از این مقالات، نویسندگان فهرستی از مزایای شناخته‌شده ساخت ماژولار ارائه می‌کنند – از جمله شرایط آب‌وهوایی کنترل‌شده، سرعت خط مونتاژ، امکان دیدن محصول تقریباً نهایی پیش از تحویل و تقریباً بدون ضایعات – و سپس به موانع غیرمنتظره‌ای که پیش آمده اشاره می‌کنند، مانند «منحنی یادگیری تند» و «مشکلات در طراحی، تولید، حمل‌ونقل و مونتاژ» که «سباستین اوباندو» (Sebastian Obando) در خبرنامه MCX وابسته به انجمن مدیریت ساخت آمریکا (Construction Management Association of America) به آن پرداخته است.

و بعد، مشکل دیگری هم وجود دارد: خود واژه «ماژولار». «یوریان نِی‌تایزر» (Jurrian Knijtijzer)، بنیان‌گذار شرکت Finch Buildings، در گفت‌وگو با روزنامه Financial Times گفته است: «هنوز هم این کلمه موقت به نظر می‌رسد. مردم فکر می‌کنند کیفیت ندارد یا ایرادی در آن وجود دارد.»

پس، آشنایی با فرآیندهای ساخت منحصربه‌فرد، تفاوت‌های زمانی زیاد با ساخت سنتی و اینکه چگونه می‌توان ساخت ماژولار را دائمی – و حتی جذاب – جلوه داد، کلید موفقیت است. حال اگر فقط یک شرکت در انتاریو وجود داشت که می‌توانست این نیاز را برآورده کند.

«ما تاکنون ۹ پروژه از این نوع را انجام داده‌ایم»، «دنیل لینگ» (Daniel Ling)، معمار و یکی از مدیران ارشد شرکت Montgomery Sisam می‌گوید. «و قطعاً نمونه‌هایی را دیده‌ایم که همه چیز خوب پیش رفته، همه شرایط فراهم بوده، مجوزها در زمان مقرر صادر شده و زیرساخت‌های سایت آماده بوده است.»

آقای لینگ و همکارش «اندا مک‌دونا» (Enda McDonagh)، مشاور تأییدشده Passive House، در یک راهروی پهن و آفتاب‌گیر نشسته‌اند که ساختمان مرکزی با سقف بلند را به ۴۷ واحد سوئیت مجردنشینی متصل می‌کند؛ این مجموعه جدید با نام Beaverton Heights در آدرس 121 9 Mile Rd. بیورتون، انتاریو، توسط شرکت NRB Modular Solutions / ATCO Structures در پاییز ۲۰۲۲ ساخته شده است. در این بازدید، «یاسک سوچاکی» (Jacek Sochacki)، هماهنگ‌کننده مدیریت دارایی در منطقه دورام، و «ارین والانت» (Erin Valant)، مدیر خدمات مسکن منطقه دورام نیز همراه ما هستند.

قبل از اینکه آقای لینگ حرفش را تمام کند، صدای بلند و خش‌خش‌مانندی در فضا می‌پیچد و سپس خنده به گوش می‌رسد: کلاس شیرینی‌پزی بدون پخت در آشپزخانه صنعتی ساختمان مرکزی به پایان رسیده است. فقط چند کاسه مخلوط‌کن افتاده بود – خوشبختانه شیرینی‌ها سالم ماندند.

آقای لینگ دوباره با لبخند ادامه می‌دهد: «این فرآیند می‌تواند سریع باشد، هشت یا نه ماه … ممکن است؛ اما موارد زیادی هم هست که عوامل ناشناخته پیش می‌آید و پروژه بیشتر از حد انتظار طول می‌کشد.»

در مورد پروژه بیورتون هایتس، که یک مجتمع مسکونی انتقالی به مساحت ۳۸ هزار فوت مربع و با تأمین مالی منطقه دورام است، مخالفت‌های اجتماعی حدود یک سال پروژه را عقب انداخت. آقای لینگ می‌گوید: «به خاطر همان “انگ اجتماعی” بود. تنها جایی که واکنش متفاوتی گرفتیم، پروژه‌ای است که الان در بازار کِنسینگتون (Kensington Market) داریم» (به آدرس 35 Bellevue Ave., تورنتو).

وقتی به نتیجه نهایی نگاه می‌کنید و می‌بینید این مجموعه چگونه به نرمی روی زمین نیمه‌جنگلی جای گرفته، سخت می‌توان فهمید دلیل این همه مخالفت چه بوده است. اگرچه این مجتمع تا حدودی به خانه‌های تک‌خانواده در خیابان Maplewood نزدیک است، اما معماران ساختمان سبک‌تر و غیرمسکونی فولادی مخصوص فعالیت‌های اجتماعی را در جلوی زمین قرار داده و با ایجاد یک راهروی ماژولار، فاصله‌ای با ساختمان سه‌طبقه مسکونی چوبی در انتهای زمین ایجاد کرده‌اند.

همچنین، با ایجاد فضاهای کوچک و حیاط‌های جلویی و تراس غذاخوری، تغییر پوشش نما، و استفاده از شبکه‌ای برجسته و منظم در بخش مسکونی (که اتصالات بین ماژول‌ها را پنهان می‌کند)، اکنون ساختمانی بسیار زیبا در جایی قرار دارد که پیش‌تر یک زمین خالی تقریباً بدون درخت بود.

آقای لینگ به‌صورت پرسشی می‌گوید: «چرا مسکن مقرون‌به‌صرفه باید ظاهری ارزان داشته باشد؟ چرا نمی‌تواند با بافت منطقه هماهنگ باشد؟»

آقای مک‌دونا اضافه می‌کند: «ما این را از افراد زیادی می‌شنویم که می‌گویند “ایده ماژولار را دوست دارم، فقط نمی‌خواهم شبیه ماژولار به نظر برسد” و این وظیفه ماست که با طراحی، این مشکل را حل کنیم.»

داخل ساختمان، با وجود لزوم استانداردسازی و استفاده از مصالح بادوام، حتی ذره‌ای حس خسته‌کننده فضاهای نهادی وجود ندارد. بلکه فضاها از باز و روشن گرفته تا دنج و خصوصی طراحی شده‌اند. «فضاهای کوچک و صحنه‌پردازی‌های دلنشین»، آقای سوچاکی توضیح می‌دهد: «شاید بخواهم روی این تراس بنشینم، یا فضاهایی در پشت و داخل داریم … این طراحی به مردم امکان می‌دهد جای موردعلاقه خودشان را در ساختمان پیدا کنند.»

و با اینکه تنها ۱۵ درصد از نما دارای شیشه است، نور طبیعی به تمام نقاط مجموعه می‌رسد. این درصد کم پنجره، با این حال، به شرکت Montgomery Sisam کمک کرده تا به اهداف دشوار پایداری برسد؛ همراه با سیستم گرمایش آب پمپ حرارتی (SANCO2)، ۳۰۸ پنل خورشیدی روی سقف شیب‌دار (که معمولاً در ساخت ماژولار رایج نیست و معماران برای آن مبارزه کردند – برآورد می‌شود که این پنل‌ها ۳۵ تا ۴۰ درصد انرژی موردنیاز مجموعه را تأمین کنند)، واحدهای تهویه مطبوع یکپارچه با پمپ حرارتی (PTAC) در هر سوئیت، و فضاهای مشترک متصل به سیستم‌های بازیابی انرژی (ERVs). آقای مک‌دونا می‌گوید: این پروژه «۴۰ درصد کارآمدتر از استاندارد کد ساختمان» است.

البته همه این‌ها بی‌فایده است اگر ساکنان از زندگی در آن لذت نبرند. در بازدید از یک واحد نمونه ۴۰۰ فوت مربعی مرتب – مجهز به اجاق القایی، قابلمه و ماهیتابه، یخچال، تخت و یک حمام زیبا – خانم والانت اطمینان می‌دهد که با وجود گذشت کمتر از یک سال از افتتاح بیورتون هایتس، ساکنان بسیار راضی هستند.

او می‌گوید: «احساس یک خانه واقعی را دارد … برای ساکنان هم مثل این است که در یک ساختمان اجاره‌ای معمولی بازار زندگی می‌کنند.»

آقای سوچاکی با لبخند حرفش را کامل می‌کند: «آن‌ها دلیلش را نمی‌دانند، اما اینجا برایشان درست و دلنشین است.»